Evlilik, iki bireyin hayatlarını birleştirdiği yalnızca duygusal bir karar değil; aynı zamanda geniş kapsamlı hukuki sonuçlar doğuran bir sözleşmedir. Bu nedenle evlilik, romantik bir yolculuk olmanın ötesinde bir mali ortaklık, bir hak ve sorumluluklar bütünü, hatta bazı durumlarda bir kurumsal birliktelik niteliği taşır. Modern dünyada çiftler, bu hukuki birlikteliğin daha öngörülebilir, daha adil ve daha kişiselleştirilebilir hale gelmesi için evlilik öncesi (prenuptial) veya evlilik sonrası (postnuptial) sözleşmelere giderek daha fazla başvurmaktadır.
Özellikle varlık yönetimi, aile şirketleri, miras planlaması, borç koruması ve çocukların geleceğinin güven altına alınması gibi konular söz konusu olduğunda, evlilik sözleşmelerinin rolü her geçen yıl daha da önem kazanmaktadır.
Bu yazı da evlilik sözleşmesinin neleri, kapsadığını, Apilex’in ne gibi katkılar sunduğunu ve sözleşme türlerini, içerisinde ne tür şeylere dikkat edilmesi gerektiğini ve hukuki çerçeve de ne yapılması gerektiğini ele alacağız.
1. Evlilik Sözleşmesi Nedir? Hukuki Çerçeve ve Uygulama Alanları
Evlilik sözleşmesi, iki kişinin evlenmeden önce veya evlilik devam ederken mal rejimlerini, miras haklarını, borç sorumluluklarını, boşanma halinde uygulanacak şartları ve finansal yükümlülüklerini karşılıklı olarak belirledikleri bir anlaşmadır. Türk Medeni Kanunu’nda “mal rejimi sözleşmesi” olarak geçen bu düzenlemeler, dünya genelinde farklı hukuki karşılıklara sahiptir.
Evlilik Sözleşmesi Neleri Düzenleyebilir?
Bir evlilik sözleşmesi, tarafların üzerinde anlaştığı ölçüde aşağıdaki unsurları kapsayabilir:
- Evlilik öncesi edinilmiş malların gelecekteki statüsü
- Evlilik süresince kazanılacak malların paylaşımı
- Miras düzenlemeleri
- Eşlerin borçlarından sorumluluk
- Kariyer kaybının telafisi
- Ev içi emeğin karşılığının nasıl değerlendirileceği
- Boşanma halinde tazminat koşulları
- Aile şirketlerine ilişkin hisselerin korunması
- Belirli malların “tamamen kişisel varlık” olarak tanımlanması
Bu noktada en kritik husus, evlilik sözleşmesinin yalnızca bir “ayrılık planı” olmadığıdır. Aksine, çoğu çift bunu evlilik öncesi finansal şeffaflığı artırmak, riskleri azaltmak ve her iki tarafın da geleceğini korumak için yapar.
2. Evlilik Sözleşmesinin Sağladığı Avantajlar: Derinlemesine İnceleme
Açıklık ve Netlik (Clarity)
Boşanma hukukunda her ülkenin uygulaması farklıdır; ancak ortak nokta şudur:
“Her zaman net çizgiler yoktur.”
Örneğin bazı ülkelerde:
- Evlilik öncesi alınan bir ev, birlikte yaşanması veya tadilat masraflarının ortak yapılması halinde “evlilik malı” olarak kabul edilebilir.
- Aileden kalan miras, paylaşıma konu edilebilir.
- Eşlerden birinin yaptığını iddia ettiği katkıların ispatı zordur.
Evlilik sözleşmesi bu belirsizlikleri ortadan kaldırır ve açık şekilde “hangi malın kime ait olduğu” sorusuna cevap verir.
Bu açıklık, hem evlilik boyunca huzuru hem de olası bir boşanma durumunda düzeni sağlar.
Kesinlik ve Öngörülebilirlik (Predictability)
“Mahkemenin adil bulduğu çözüm”, genellikle iki tarafın da beklediğinden farklıdır.
Hakimlerin geniş takdir yetkisi vardır ve süreç:
- Uzun sürebilir
- Sonuçları tahmin edilemez olabilir
- Taraflar için ekonomik ve psikolojik yorucu olabilir
Evlilik sözleşmesi ise tüm taraflar için başından itibaren öngörülebilir bir yol haritası oluşturur.
Şeffaflık (Transparency)
Evlilik sözleşmesi yapılırken tarafların tüm mal varlıklarını, gelir kaynaklarını ve borçlarını birbirlerine açıkça bildirmeleri gerekir.
Bu şeffaflık:
- Güveni artırır
- Finansal gerçeklerin erken ortaya çıkmasını sağlar
- Sözleşmenin geçerliliğini güçlendirir
Çoğu hukuk uzmanına göre evlilik sözleşmesi, çiftlerin birbirine en dürüst olduğu evraklardan biridir.
Daha Düşük Hukuki Maliyetler
Boşanma davaları özellikle:
- Yüksek mal varlığı olan çiftlerde
- Aile şirketlerinin bulunduğu durumlarda
- Uluslararası evliliklerde
son derece masraflı olabilir. Uzmanlar, bir evlilik sözleşmesinin boşanma maliyetlerini %30–60 oranında düşürebileceğini belirtmektedir.
Mal Varlığını Koruma
Bu madde özellikle şu kişiler için çok önemlidir:
- Aile işletmesi olan bireyler
- Miras yoluyla varlık sahibi olanlar
- Profesyonel yatırımcılar
- Sanatçılar, sporcular, girişimciler
Örneğin, bir aile şirketi nesiller boyunca aktarılmış olabilir. Boşanma halinde bu şirketin bir kısmının eşe devredilmesi yalnızca bireyi değil, şirketin tamamını etkileyebilir.
Evlilik sözleşmesi, bu riskleri ortadan kaldırır.
Borçlardan Koruma
Eşlerden biri:
- Riskli ticari faaliyetlerde bulunuyorsa
- Yüklü öğrenci kredisi taşıyorsa
- Finansal problemleri varsa
diğer eşin varlıklarının borç nedeniyle tehlikeye girmesi mümkündür.
Evlilik sözleşmesi, “kişisel borç – ortak mal” ayrımını netleştirerek diğer tarafı korur.
Kariyer Kaybı ve Ev İçi Emeğin Telafisi
Birçok evlilikte bir taraf:
- Çocuklara bakmak için kariyerinden vazgeçer
- Ev içi emeğin büyük bölümünü üstlenir
- Ailenin sosyal ve duygusal iş yükünü taşır
Bu emek mahkeme tarafından her zaman tam olarak görülemez.
Evlilik sözleşmesi:
- Ev içi emeğe değer verir
- Kariyer kaybının hesaplanmasını sağlar
- Eşitlikçi bir mali yapı oluşturur
Örneğin, kariyerinden vazgeçen taraf için ileride tazminat payı belirlenebilir.
Önceki İlişkiden Çocukları Koruma
Karma ailelerde miras planlaması son derece hassastır.
Evlilik sözleşmesi ile örneğin:
- Çocuklara bırakılacak ev, yatırım veya iş hisseleri
- Evlilik mallarından ayrıştırılabilir
- Yeni eş için bir risk oluşturmaz
- Çocukların geleceği güvence altına alınır
Bu tür düzenlemeler, aile içi gerilimleri de en aza indirir.
Boşanma Sürecinde Çatışmayı Azaltır
Boşanma istatistiklerine göre çiftlerin en çok kavga ettiği konular:
- Mal paylaşımı
- Nafaka ve maddi destek
- Borçlar
- Çocukların velayeti
Evlilik sözleşmesi bunların en az yarısını önceden çözdüğü için süreç çok daha barışçıl geçer.
İş Ortaklarını ve Şirketi Korur
Bir işletme sahibiyseniz boşanma, işiniz için risk oluşturabilir.
Sözleşme, eşin:
- Hisse talep etmesini
- Ortak statüsü kazanmasını
- Şirket yönetiminde söz sahibi olmasını
tamamen engelleyebilir.
Bu özellikle büyük aile şirketlerinde ve startup dünyasında çok kritik bir avantajdır.
Ölüm Halinde Net Bir Miras Planı Sağlar
Evlilik sözleşmesi, vasiyetname ile birlikte çalışarak:
- Mal varlığının kime kalacağını
- Aile bireyleri arasında nasıl bölüneceğini
- Hangi varlıkların kişisel olduğunu
belirler.
Bu sayede ölüm sonrası yaşanan miras kavgalarının çoğu engellenmiş olur.
Çiftler Arasında Finansal İletişimi Güçlendirir
Uzmanlara göre evliliklerde en çok çatışma yaratan konu paradır.
Evlilik sözleşmesi bu konuşmanın erken yapılmasını sağlar ve ilişkiyi güçlendirir.
3. Evlilik Sözleşmesinin Dezavantajları
Yasal Bağlayıcılık Sorunu
İngiltere ve Galler gibi bazı ülkelerde evlilik sözleşmeleri henüz %100 bağlayıcı değildir. Hakim, sözleşmeyi:
- “Adaletsiz” bulursa
- Çocukların ihtiyaçlarını karşılamıyorsa
- Zorlama ile imzalanmışsa
geçersiz sayabilir.
Çocuklara İlişkin Hükümlerin Değişebilirliği
Çocukların ihtiyaçları zamanla değişebileceği için evlilik sözleşmesi bu konuda sınırlı kalabilir. Bazı ülkelerde çocuk nafakası devlet kurumu tarafından belirlenir ve sözleşme bu kararı geçersiz kılamaz.
Koşulların Değişmesi
Eşler:
- Taşınabilir
- Gelirleri değişebilir
- Çocuk sahibi olabilir
- İş kurabilir veya işini kaybedebilir
Bu durumlar sözleşmeyi artık geçerli kılmayabilir.
Bu nedenle 3–5 yılda bir gözden geçirme şartı eklemek en doğru çözümdür.
Romantik Olmaması
Evlilik hazırlığı içindeki bir çift için finansal riskleri konuşmak zor olabilir. Bazı kişiler evlilik sözleşmesini “güvensizlik göstergesi” olarak algılar.
Aile Baskısı veya Zorlama Riski
Özellikle varlıklı ailelerde ebeveynler genç çifte sözleşme için baskı yapabilir. Bu durum sözleşmenin geçerliliğini bile tehlikeye atabilir.
Ekonomik Olarak Zayıf Tarafın Kırılganlığı
Evliliği kaybetmekten korkan taraf bazen adil olmayan şartları kabul edebilir. Bu hem etik değildir hem de hukuken zayıf bir sözleşme yaratır.
Yasal Ücretler Boşa Gidebilir
Sözleşme oluşturulsa bile çift uzun yıllar mutlu bir evlilik sürdürürse, yapılan masrafların gereksiz olduğu düşünülebilir.
4. Kimler Evlilik Sözleşmesi Yapmalıdır?
Aşağıdaki grupların mutlaka düşünmesi önerilir:
- Aile şirketinde hissesi olanlar
- Önemli miras alacak olanlar
- Yaş farkı yüksek olan çiftler
- Daha önce evlilik yapmış ve çocuk sahibi olanlar
- Farklı ülkelerden gelen ve uluslararası hukuk kapsamına giren çiftler
- Yüksek borç yükü altında olan bireyler
- Profesyonel sporcular, sanatçılar, girişimciler
5. Evlilik Sözleşmesi Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tüm varlıklar şeffaf biçimde açıklanmalı
- Taraflar kendi bağımsız avukatlarından destek almalı
- Zorlama olmamalı
- Sözleşme makul, adil ve dengeli olmalı
- Çocuklarla ilgili hükümler esnek bırakılmalı
- Belirli aralıklarla “gözden geçirme maddesi” eklenmeli
6. Apilex ile Evlilik Sözleşmesi Sürecini Güçlendirin
Modern hukuk dünyası, artık yalnızca insan emeğiyle değil, yapay zekâ desteğiyle çok daha hızlı ve hatasız ilerliyor. Apilex, evlilik sözleşmeleri gibi kapsamlı hukuki metinlerin hazırlanmasını kolaylaştıran bir yapay zekâ hukuk asistanıdır.
Apilex’in bu süreçte sağladıkları:
- Sözleşmede riskli veya adaletsiz olabilecek maddeleri otomatik işaretler
- Alternatif daha güvenli maddeler önerir
- Hukuki dili sadeleştirir
- Uzun metinleri saniyeler içinde özetler
- Sözleşme karşılaştırması yaparak değişiklikleri gösterir
- Avukatların iş yükünü azaltır, hatayı minimize eder
Evlilik sözleşmesi gibi hassas belgelerde Apilex kullanmak, hem eksiksiz bir hazırlık süreci sunar hem de olası hukuki risklerin önüne geçer.