1. Giriş: İş Kazası Uyuşmazlığında Zamanaşımının Davanın Kaderini Belirlemesi
İş kazaları, işçinin bedensel bütünlüğünü ve çoğu zaman yaşamını etkileyen, aynı anda birden fazla hukuk dalının kesiştiği karmaşık olaylardır. Bir iş kazası meydana geldiğinde, olay sadece “işverenin işçiye karşı sorumluluğu” ile sınırlı kalmaz; aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, sosyal güvenlik uygulamaları, kusur tespiti, ceza soruşturması ve tazminat hukuku bakımından birçok başlık aynı dosyada birleşir. Bu birleşme, davaların hem maddi hem de usulî açıdan daha zorlu yürütülmesine neden olur.
Uygulamada, iş kazası nedeniyle açılan maddi tazminat davalarıyla birlikte iş kazasında manevi tazminat davalarında da en sık karşılaşılan ön sorunlardan biri zamanaşımı def’idir. Davalı taraf (işveren, alt işveren, işveren vekili/şirket yöneticisi, kimi senaryolarda üçüncü kişi) çoğu kez davanın esasına girilmesini önlemek amacıyla zamanaşımı itirazını öne sürer. Özellikle kaza tarihinden sonra “uzun süre geçtiği” iddia edilen dosyalarda zamanaşımı def’i, davacı açısından kritik bir risk alanıdır. Çünkü zamanaşımı, davanın esasına hiç girilmeden, sırf süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesine yol açabilecek bir savunma aracıdır.
Bu noktada iş kazasına bağlı iş kazasında manevi tazminat taleplerinde zamanaşımı tartışması genellikle iki ana eksende yürür:
1. Haksız fiil zamanaşımının genel rejimi ve zamanaşımının başlangıcı (zararın ve failin öğrenilmesi; bedensel zararda gelişimin tamamlanması),
2. İş kazasına neden olan fiilin aynı zamanda ceza hukuku bakımından “cezayı gerektiren fiil” sayılması hâlinde, TBK m.72’de öngörülen uzamış (ceza) zamanaşımı kuralının uygulanıp uygulanmayacağı.
Bu makale, özellikle ikinci ekseni (uzamış zamanaşımı) sistematik biçimde açıklarken, Yargıtay/HGK çizgisiyle güçlenen birinci ekseni de (zamanaşımının başlangıcı) pratik uygulama açısından birlikte değerlendirir. Amaç, uygulamada “süre geçti mi?” tartışmasını soyut bir hesap olmaktan çıkarıp, somut olgu ve içtihat temelli bir değerlendirmeye dönüştürmektir.
2. İş Kazasında Manevi Tazminatın Hukuki Niteliği ve İş Kazasında Dayanak Yapısı
İş kazasında manevi tazminat, kişilik değerlerinde meydana gelen sarsılmanın bir nebze giderilmesine yönelik, parasal bir tatmin aracıdır. Bu tazminat, “acı, elem, ızdırap, yaşama sevincinin azalması, hayatın olağan akışının bozulması, psikolojik travma” gibi maddi olarak ölçülmesi güç etkilerin, hakkaniyet ölçüsünde telafisini hedefler.
İş kazası olaylarında iş kazasında manevi tazminat istemi çoğunlukla şu unsurlara dayanır:
- bedensel bütünlüğe yönelen ihlal,
- yaşam kalitesindeki kalıcı düşüş,
- çalışma gücü ve mesleki gelecekteki değişim,
- psikolojik etkiler (travma, kaygı bozukluğu, depresif belirtiler),
- aile hayatına ve sosyal yaşama yansıyan olumsuzluklar.
İş ilişkisi sözleşmesel bir bağ içeriyor olsa da, iş kazası nedeniyle kişilik hakkı ihlali ve bedensel zarar bakımından sorumluluk çoğu durumda haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde tartışılır. Bu nedenle iş kazasında manevi tazminat taleplerinde zamanaşımı bakımından temel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.72’dir. TBK m.72 aynı zamanda “ceza zamanaşımının tazminata etkisi” meselesine dair açık bir cümle içerdiği için, iş kazalarında zamanaşımı tartışmasının merkezinde yer alır.
Uygulamada ayrıca şu pratik ayrım da önemlidir: İş kazası nedeniyle açılan davalar iş mahkemelerinde görülse de (görevli mahkeme tartışmaları ve yargı yolu ayrımı dosyaya göre değişebilmekle birlikte), zamanaşımı bakımından dayanak çoğunlukla TBK m.72 olduğu için, iş mahkemeleri de TBK m.72 sistematiğine göre zamanaşımı değerlendirmesi yapmaktadır.
3. Temel Kural: TBK m.72 ile Haksız Fiilde Zamanaşımı ve Uzamış Zamanaşımı
TBK m.72, haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde zamanaşımını iki katmanlı biçimde düzenler:
- Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl (nispi/göreli süre),
- Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl (mutlak süre).
Ayrıca maddenin en kritik kısmı şudur: Fiil aynı zamanda ceza hukuku bakımından suç teşkil ediyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörüyorsa, tazminat talebinde de bu daha uzun süre uygulanır. Bu, doktrinde ve uygulamada “uzamış zamanaşımı” olarak anılır.
Bu düzenlemenin sistemsel gerekçesi, ceza hukuku ile tazminat hukuku arasında zamanaşımı bakımından uyum sağlamaktır. Aksi hâlde, ceza davası açılabilirken tazminat davasının zamanaşımı sebebiyle açılamaması gibi bir sonuç ortaya çıkabilir. Kanun koyucu, bu ihtimali sınırlamak amacıyla uzamış zamanaşımı kuralını TBK m.72’ye dahil etmiştir.
Bu noktada uygulamacılar açısından önemli bir pratik sonuç ortaya çıkar: Zamanaşımı savunmasıyla karşılaşıldığında tartışma sadece “2 yıl mı doldu?” sorusuna indirgenmemelidir. TBK m.72’nin sistematiği, davacıya en az üç ayrı savunma kapısı açar:
- Zarar ve sorumlu kişinin öğrenilme tarihinin kaza günü olmadığı (dolayısıyla 2 yılın henüz dolmadığı),
- Mutlak 10 yıllık sürenin henüz dolmadığı,
- Fiil suç teşkil ediyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa, uzamış zamanaşımı uygulanması gerektiği.
İş kazası dosyalarında bu üç kapı, dosyanın özelliklerine göre birlikte veya ayrı ayrı işletilebilir.
4. “Ceza Zamanaşımı Etki Eder mi?” Sorusunun Hukuki Yanıtı: Eder, Ancak Koşulları Vardır
İş kazası nedeniyle açılan iş kazasında manevi tazminat davasında ceza zamanaşımının etkisi olup olmayacağı sorusu, TBK m.72’nin lafzı ve amacı birlikte değerlendirildiğinde “evet, etkileyebilir” şeklinde yanıtlanır. Ancak uygulama bakımından bu sonuca ulaşabilmek için bazı koşulların ortaya konulması gerekir.
4.1. Fiil “Cezayı Gerektiren Fiil” Niteliğinde Olmalı
İş kazası her zaman otomatik olarak ceza sorumluluğu doğurmaz; ancak pratikte çok sayıda iş kazası olayında savcılık soruşturması açıldığı ve “taksirle yaralama” veya ölüm hâlinde “taksirle öldürme” gibi suç tiplerinin tartışıldığı görülür. İş güvenliği tedbirlerinin alınmaması, risk değerlendirmesi yapılmaması, çalışan eğitiminin ve denetiminin eksikliği, iş ekipmanının güvenli olmaması, kişisel koruyucu donanımın sağlanmaması gibi olgular, ceza soruşturmasının temelini oluşturabilir.
TBK m.72, uzamış zamanaşımı için “mutlaka mahkûmiyet” veya “mutlaka ceza davası açılmış olması” şartını açıkça yazmaz; fiilin niteliğinin “cezayı gerektiren fiil” olması esas alınır. Bununla birlikte uygulamada, mahkemeyi ikna etmek bakımından ceza soruşturması/kovuşturması evrakı, iddianame, kusur raporları, iş müfettişi raporları gibi belgeler önemli bir rol oynar. Çünkü uzamış zamanaşımı iddiasının ikna gücü, çoğu zaman “suç vasfının” ve “ihmallerin” somutlaştırılmasıyla artar.
4.2. Ceza Zamanaşımı Süresi TBK’daki Sürelerden Daha Uzun Olmalı
TBK m.72’de iki yıllık nispi süre ve on yıllık mutlak süre vardır. Ceza zamanaşımı, somut olayın suç vasfına göre daha uzun bir süre olabiliyorsa, uzamış zamanaşımı tartışması daha belirgin hâle gelir. Uygulamada sık görülen bir tartışma biçimi şudur: Davalı taraf “öğrenmeden itibaren 2 yıl doldu” şeklinde savunma yapar; davacı taraf ise “olay aynı zamanda suçtur, ceza zamanaşımı daha uzundur, TBK m.72 gereği o uygulanmalıdır” diyerek itirazı aşmaya çalışır.
Bu tartışma, özellikle kaza üzerinden 2 yıl geçip 10 yıl henüz dolmamışken ya da zararın öğrenilmesi tartışmalı iken daha fazla önem kazanır. Çünkü davacı taraf, yalnızca “öğrenme tarihi daha geçtir” argümanına bağlı kalmak istemeyebilir; “fiil suçtur” argümanı dosyaya ikinci bir güçlü dayanak ekleyebilir.
Bu yaklaşımın pratikte görülen bir örneğinde, ilk derece mahkemesinin TBK m.72’deki uzamış zamanaşımı mantığıyla “fiilin TCK bağlamında suç teşkil ettiği” olgusunu zamanaşımı hesabına dahil ettiği görülmektedir. Bu tür kararlar, her ne kadar Yargıtay seviyesinde olmasa da, dilekçede “uygulama örneği” olarak kullanılabilmektedir.
5. Zamanaşımının Başlangıcı: “Kaza Tarihi” ile Sınırlı Bir Değerlendirme Her Dosyada Doğru Değildir
İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı tartışmasının en önemli boyutlarından biri, sürenin hangi tarihten itibaren işlemeye başladığıdır. TBK m.72 açıkça “zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesi” kriterini getirir. İş kazası olaylarında ise zarar, özellikle bedensel zararın kapsamı ve kalıcılığı bakımından, her zaman kaza günü netleşmeyebilir.
Yargıtay’ın iş kazası tazminat davalarında vurguladığı temel yaklaşım şu yöndedir:
- “Zararın öğrenilmesi”, zarar görenin dava açmaya elverişli şekilde zararın varlığı, mahiyeti ve esaslı unsurları hakkında bilgi sahibi olması demektir.
- Bedensel zarar gelişim gösteriyorsa, zamanaşımı başlangıcı olarak “hastalık seyrinin / gelişimin tamamlandığı tarih” esas alınabilir.
Bu yaklaşım, iş kazası dosyalarında özellikle şu olgularla birlikte anlam kazanır:
- Uzun tedavi süreçleri (ameliyatlar, rehabilitasyon, fizik tedavi),
- Maluliyet oranının birden fazla raporla zaman içinde değişmesi,
- Sürekli iş göremezlik oranının SGK süreci ve itirazlarla kesinleşmesi,
- Psikiyatrik etkilerin olaydan sonra belirginleşmesi ve raporlanması.
Bu bağlamda davacı tarafın, uzamış zamanaşımı savunmasının yanında, ayrıca şu olguları dosyaya taşımaya çalışması pratikte önemlidir:
- Maluliyet raporunun düzenlenme tarihi,
- Sürekli iş göremezlik oranının kesinleşme tarihi,
- Tedavi sürecinin stabilizasyon / kalıcı hale gelme tarihi,
- Zararın kapsamını belirginleştiren tıbbi değerlendirme tarihleri.
Bu veriler, “öğrenme” kriterini somutlaştırır ve zamanaşımı başlangıcına ilişkin iddiayı güçlendirir. Nitekim iş kazası davalarında zamanaşımı, çoğu zaman “kaza tarihi” değil; “zararın ve kalıcı sonucun anlaşılabilir hâle geldiği” tarih üzerinden tartışılabildiğinde davacı lehine bir alan oluşturur.
6. İş Kazasında Manevi Tazminat Bakımından Uzamış Zamanaşımının Özel Önemi
İş kazasında manevi tazminat, maddi tazminat gibi hesap kalemlerine dayalı değildir; bu nedenle zamanaşımı tartışmalarında bazen “manevi zarar olay anında doğar, bu nedenle öğrenme anı kazadır” tarzında bir savunma refleksiyle karşılaşılabilir. Bu yaklaşımın pratik dayanağı, manevi zararın çoğu kez olayın hemen ardından hissedilebilir olmasıdır. Ancak iş kazası olaylarında iş kazasında manevi tazminat zararının ağırlığı, çoğu zaman kaza sonrası süreçte daha net anlaşılır.
Özellikle:
- kalıcı sakatlık,
- ağır tedavi süreçleri,
- iş gücü kaybı ve yaşam standardındaki köklü değişimler,
- psikolojik travma ve sosyal hayata etkiler
gibi unsurlar, manevi zararın boyutunu zaman içinde görünür kılabilir.
Bu nedenle, zamanaşımı def’ine karşı “öğrenme” ve “zararın kapsamının belirginleşmesi” argümanları, iş kazasında manevi tazminat bakımından da (dosyanın özelliğine göre) tartışmaya açık bir alan yaratır.
Öte yandan uzamış zamanaşımı, iş kazasında manevi tazminat taleplerinde özellikle şu dosyalarda kritik hâle gelir:
- Kaza tarihinden itibaren 2 yıl geçmesine rağmen, ceza zamanaşımı süresi henüz dolmamış dosyalar,
- Ceza soruşturması/kovuşturması bulunan dosyalar,
- Kusur ve ihmalin belirgin olduğu (iş güvenliği ihlallerinin tespit edildiği) dosyalar,
- Zararın tam kapsamının tıbbi raporlarla daha geç netleştiği dosyalar.
Uzamış zamanaşımı argümanı, özellikle “2 yıllık süre doldu” savunmasına karşı bir “ikincil güvenlik hattı” oluşturur. Davacı, sadece öğrenme tarihini tartışmaya açmakla kalmaz; aynı zamanda fiilin suç niteliği nedeniyle daha uzun bir zamanaşımı süresinin uygulanması gerektiğini ileri sürer.
7. Uygulamada Dilekçe Kurgusu: Zamanaşımı Def’ine Karşı Argüman Haritası
Uygulamada davacı vekili açısından zamanaşımı def’ine karşı güçlü bir kurgunun çoğunlukla tek bir argümana dayanmadığı görülür. En etkili yaklaşım, iki ana hattı birlikte kurmaktır:
7.1. TBK m.72 Uzamış Zamanaşımı Hattı
- Olayın aynı zamanda suç teşkil ettiğini somutlaştıran belgeler (savcılık dosyası, iddianame, ceza yargılaması evrakı),
- Suç vasfına bağlı daha uzun zamanaşımı süresinin tartışılması,
- TBK m.72’nin açık hükmü uyarınca bu sürenin tazminata uygulanmasının istenmesi.
Bu hat, mahkemeye şu mesajı verir: “Sadece özel hukuk zamanaşımı değil; kanunun açıkça gönderme yaptığı ceza zamanaşımı da dosyada dikkate alınmalıdır.”
7.2. “Öğrenme – Gelişimin Tamamlanması” Hattı
- Zararın kapsamının ne zaman dava açmaya elverişli düzeyde öğrenildiğinin ortaya konması,
- Maluliyet raporu, sürekli iş göremezlik oranı, tedavi süreci gibi tarihler üzerinden zamanaşımı başlangıcının tartışılması,
- Yerleşik yaklaşım doğrultusunda zamanaşımı başlangıcının kaza tarihiyle sınırlı olmadığı iddiası.
Bu hat ise mahkemeye şu mesajı verir: “Her hâlükârda süre hesabı kaza günü başlamaz; zararın ve kalıcı sonucun anlaşılabildiği tarih esas alınmalıdır.”
Bu iki hat birbirini tamamlar. Bir hat (uzamış zamanaşımı) daha çok “hangi süre uygulanmalı?” sorusuna yanıt verirken, diğer hat (öğrenme/gelişim) “süre hangi tarihten başlamalı?” sorusunu hedefler. Dosyanın özelliklerine göre biri daha baskın hâle gelebilir; ancak çoğu zaman birlikte ileri sürüldüğünde davacı lehine daha geniş bir savunma alanı açar.
8. İş Kazasında Manevi Tazminatta Zamanaşımı Nasıl Ele Alınmalı?
İş kazası nedeniyle açılan iş kazasında manevi tazminat davalarında zamanaşımı değerlendirmesi, yalnızca takvim hesabı değildir. TBK m.72’nin kurgusu, öğrenme kriterini ve ceza hukuku ile uyumlaştırma hedefini birlikte taşır. Bu nedenle hukuk uygulayıcısının dosyayı değerlendirirken aynı anda şu sorulara yanıt araması gerekir:
- Zarar gören, zararın varlığı ve kapsamı hakkında dava açmaya elverişli bilgiyi hangi tarihte edindi?
- Tazminat yükümlüsü kimdir; davacı bu kişiyi hangi tarihte öğrendi?
- Olay, ceza hukuku bakımından “cezayı gerektiren fiil” niteliğinde midir?
- Eğer öyleyse, ceza hukuku bakımından öngörülen zamanaşımı süresi TBK’daki süreden uzun mudur?
- Somut olayın belgeleri (kusur raporu, müfettiş raporu, ceza dosyası, tıbbi raporlar) bu iddiaları destekliyor mu?
Bu soruların tutarlı bir biçimde yanıtlanması, zamanaşımı def’inin aşılmasında belirleyici rol oynar. Sonuç olarak; iş kazası kaynaklı iş kazasında manevi tazminat davalarında TBK m.72’nin uzamış zamanaşımı kuralı, koşulları oluştuğunda davacı lehine güçlü bir hukuki araçtır. Bunun yanında, yerleşik yaklaşımın “öğrenme” ve “bedensel zararda gelişimin tamamlanması” vurgusu, zamanaşımının başlangıcına ilişkin tartışmayı davacı lehine genişletebilen önemli bir içtihat hattı sunar.
Bu çerçevede, zamanaşımı itirazı gelen dosyalarda yapılması gereken en sağlıklı yöntem; (i) olayın ceza hukuku boyutunu, (ii) öğrenme tarihini etkileyen tıbbi/SGK süreçlerini ve (iii) davalıların kimlik ve sorumluluk statülerini aynı anda analiz etmektir. Tek boyutlu değerlendirme, ya zamanaşımı savunmasının gereksiz yere kabulüne ya da güçlü bir savunma imkanının kullanılmamasına yol açabilir.
9. İş Kazası Manevi Tazminat ve Zamanaşımı Tartışmalarında Apilex’in Sağladığı Katkılar ve Uygulama Değeri
İş kazası kaynaklı iş kazasında manevi tazminat davalarında zamanaşımı ve özellikle TBK m.72 çerçevesinde “uzamış (ceza) zamanaşımı” uygulaması, teorik bilgi ile pratik içtihat takibinin birlikte yürütülmesini zorunlu kılan alanlardan biridir. Bu noktada uygulamacı açısından temel güçlük, yalnızca kanun metnini bilmek değil; Yargıtay dairelerinin, HGK’nın ve ilk derece mahkemelerinin zamanaşımı konusundaki güncel eğilimlerini dosyaya özgü şekilde tespit edebilmek ve bunu dilekçe kurgusuna etkili biçimde yansıtabilmektir. Apilex, tam da bu ihtiyaç noktasında, klasik “karar arama” yaklaşımının ötesine geçen bir katkı sunar.
Apilex’in sağladığı katkı, tek bir “emsal karar bulma” işleviyle sınırlı görülmemelidir. Zamanaşımı gibi teknik ve çok faktörlü konularda asıl ihtiyaç; kararların yalnızca sonuç kısmını değil, gerekçe örgüsünü, olgu setini ve hangi delillere dayanıldığını karşılaştırmalı biçimde görebilmektir. Çünkü iş kazası davalarında zamanaşımı tartışmaları çoğu zaman “benzer” değil, “benzer gibi görünen” dosyalar üzerinde yürür; küçük bir detay (maluliyet rapor tarihi, ceza soruşturmasının niteliği, davalı sıfatı, kusur raporlarının içeriği) zamanaşımı değerlendirmesini tamamen farklılaştırabilir.
9.1. Uzamış Zamanaşımı Tartışmalarında İçtihat Haritalama İmkânı
TBK m.72’de düzenlenen uzamış zamanaşımı, uygulamada her ne kadar açık bir kanun hükmüne dayansa da, mahkemelerin bu hükmü somut olaylara nasıl uyguladığı bakımından yeknesak bir tablo sunmaz. Özellikle iş kazası kaynaklı iş kazasında manevi tazminat davalarında, bazı mahkemelerin ceza zamanaşımını doğrudan uyguladığı, bazılarının ise “fiilin cezayı gerektiren fiil olduğu yeterince somutlaştırılmadı” gerekçesiyle uzamış zamanaşımını reddettiği görülebilmektedir.
Apilex, farklı yargı çevrelerinde ve farklı mahkeme türlerinde (asliye hukuk, iş mahkemesi, asliye ticaret gibi) verilen kararları aynı kavramsal çerçevede analiz edebilme imkânı sunar. Bu sayede uygulayıcı, yalnızca “TBK m.72 uygulanır” diyen tekil bir karara değil; hangi gerekçelerle uygulandığını, hangi olgularda reddedildiğini ve hangi delillerin belirleyici görüldüğünü karşılaştırmalı biçimde görebilir. Bu yaklaşım, uzamış zamanaşımı iddiasının dilekçede soyut bir atıf olmaktan çıkıp somutlaştırılmasını sağlar.
Bu somutlaştırma, özellikle iş kazası dosyalarında hayati önemdedir. Çünkü uzamış zamanaşımını ileri sürmek, “ceza dosyası vardır” demekten ibaret değildir; fiilin suç vasfı, kusur yoğunluğu, ihmal zinciri, iş güvenliği yükümlülüklerinin ihlali gibi noktaların mahkemece anlaşılır bir çerçevede kurulmasını gerektirir. Apilex gibi içtihat odaklı bir platform, uygulamacıya bu çerçeveyi kurarken hangi gerekçelerin “ikna edici” bulunduğunu görme imkanı sağlayarak pratik bir değer üretir.
9.2. İş Kazasında Manevi Tazminat ve Zamanaşımı Başlangıcı Bakımından Karar Analizi
Makalenin önceki bölümlerinde vurgulandığı üzere, zamanaşımının başlangıcı her zaman kaza tarihi değildir. Özellikle bedensel zararın gelişim gösterdiği, maluliyet oranının sonradan kesinleştiği veya psikolojik etkilerin zaman içinde belirginleştiği dosyalarda, “öğrenme” kriterinin doğru tespiti davanın kaderini belirleyebilir.
Apilex, zamanaşımı başlangıcına ilişkin içtihatları yalnızca sonuç cümleleriyle değil; kararın dayandığı gerekçelerle birlikte inceleme imkânı sunar. Örneğin, Yargıtay’ın hangi kararlarında maluliyet raporu tarihini, hangi kararlarında tedavi sürecinin stabilizasyon tarihini esas aldığını; HGK’nın “öğrenme” kavramını nasıl yorumladığını uygulayıcı tek bir platform üzerinden görebilir. Bu da özellikle iş kazasında manevi tazminat davalarında sıkça ileri sürülen “zarar olay anında doğmuştur” savunmasına karşı, içtihada dayalı bir karşı argüman kurgusunu mümkün kılar.
Bu noktada uygulayıcı açısından kritik fayda şudur: Dosyada birden fazla tıbbi rapor bulunduğunda veya maluliyet oranı süreç içinde değiştiğinde, hangi tarihin “öğrenme” bakımından daha güçlü bir başlangıç olabileceği, içtihat karşılaştırmasıyla daha net belirlenebilir. Bu da zamanaşımı def’ine karşı cevap dilekçesinde “tarih seçimi”nin rastgele değil, içtihatla uyumlu şekilde yapılmasını sağlar.
9.3. Ceza Dosyası – Tazminat Davası İlişkisinin Somutlaştırılması
Uzamış zamanaşımı iddiasının başarıya ulaşabilmesi için, olayın ceza hukuku bakımından suç teşkil ettiğinin ikna edici biçimde ortaya konulması gerekir. Ancak uygulamada, ceza soruşturmasının varlığı her zaman tek başına yeterli görülmemekte; fiilin suç vasfının ve zamanaşımı süresinin açıkça tartışılması beklenmektedir. Özellikle “cezayı gerektiren fiil” tespitinin soyut kalması, uzamış zamanaşımı talebinin zayıflamasına neden olabilir.
Apilex, ceza dosyası ile hukuk davası arasındaki bu ilişkiyi ele alan kararları filtreleyerek, hangi durumlarda ceza zamanaşımının tazminat davasına yansıtıldığını göstermektedir. Özellikle iş kazası bağlamında taksirle yaralama ve taksirle öldürme suçlarına ilişkin tartışmaların tazminat hukukuna nasıl taşındığı, uygulamacıya dilekçe düzeyinde yol gösterici bir perspektif sunar. Bu sayede ceza dosyasına yapılan atıflar, genel ifadelerle değil, içtihatla desteklenen bir yapı içinde sunulabilir.
Somutlaştırmanın dilekçe tekniğine yansıması da önemlidir: Örneğin davacı vekili, yalnızca “savcılık soruşturması var” demek yerine; soruşturmanın hangi fiiller/ihmaller nedeniyle açıldığını, kusur raporlarında hangi iş güvenliği yükümlülüklerinin ihlal edildiğini, ihlalin hangi sonuçları doğurduğunu ve bunun ceza hukuku bakımından hangi suç tipine oturduğunu net bir mantık zinciri içinde kurabilir. İçtihatlara dayalı bu zincir, mahkemenin “cezayı gerektiren fiil” değerlendirmesini daha sağlam zemine taşır.
9.4. Dilekçe Stratejisi Açısından Apilex’in Pratik Değeri
Zamanaşımı def’i, çoğu zaman davanın esasına girilmeden önce verilen ilk ve en kritik savunmadır. Bu nedenle davacı vekili açısından zamanaşımı tartışmasının dilekçe aşamasında güçlü biçimde ele alınması gerekir. Apilex, bu noktada yalnızca “emsal karar bulma” işlevi görmez; aynı zamanda argüman üretimine katkı sağlar.
Örneğin, uzamış zamanaşımı ile “öğrenme” kriterinin birlikte ele alındığı kararlar incelendiğinde, hangi argümanların birlikte ileri sürüldüğünde daha ikna edici olduğu açık biçimde görülebilir. Bu durum, uygulamacının dosyaya özgü bir argüman haritası çıkarmasını kolaylaştırır ve zamanaşımı itirazına karşı çok katmanlı bir savunma inşa edilmesine yardımcı olur.
Buna ek olarak, uygulamada “zamanaşımı def’ine cevap” çoğu zaman aceleyle hazırlanır; oysa bu cevap, davanın esasa geçip geçmemesini belirleyebileceği için stratejik niteliktedir. İçtihatların hızlı erişilebilir ve karşılaştırılabilir olması, cevap dilekçesinin hem süreye uygun hazırlanmasını hem de içerik bakımından kuvvetli olmasını sağlayabilir.
9.5. Apilex’in İşlevi Bir “Arama Motoru”ndan Daha Fazlasıdır
İş kazası kaynaklı iş kazasında manevi tazminat davalarında zamanaşımı ve uzamış zamanaşımı tartışmaları, salt mevzuat bilgisinin yeterli olmadığı; içtihat takibi, karşılaştırmalı analiz ve stratejik düşünmenin ön plana çıktığı bir alandır. Apilex, bu alanda uygulayıcıya yalnızca karar bulma kolaylığı değil; kararları anlamlandırma, sınıflandırma ve somut dosyaya uyarlama imkânı sunar.
Bu yönüyle Apilex, TBK m.72’nin soyut normatif çerçevesini, iş kazası uyuşmazlıklarında somut ve savunulabilir bir hukuki stratejiye dönüştürme sürecinde önemli bir yardımcı araçtır. Zamanaşımı def’inin davanın kaderini belirlediği dosyalarda, bu tür bir içtihat odaklı yaklaşım, uygulamada belirleyici bir fark yaratma potansiyeline sahiptir.